Gan yr Athro George Crooks OBE, Comisiynydd Bevan
Nid yw'r heriau o ran darparu gwasanaethau iechyd a gofal diogel ac effeithiol o ansawdd uchel erioed wedi bod yn fwy llym. Mae cost darparu gofal iechyd modern yn parhau i godi bron yn esbonyddol wrth i ddatblygiadau mewn gwyddoniaeth ein galluogi i drin ac yn aml i wella cyflyrau na ellid eu rheoli yn y gorffennol ond trwy ofal lliniarol. Mae gan y datblygiadau gwyddonol hyn bris uchel bron bob amser ac mae pob system gofal iechyd yn ymgodymu â'r heriau o benderfynu sut orau i fuddsoddi ei hadnoddau. Os yw iechyd yn bwysig, rhaid inni wynebu'r realiti hwn yn onest.
Mae'r heriau o ran galw a chapasiti yn arbennig o ddifrifol, wedi'u hachosi gan ffactorau lluosog gan gynnwys y newidiadau demograffig yn ein poblogaeth a'r cynnydd mewn cyflyrau hirdymor gan gynnwys aml-morbidrwydd ac eiddilwch. Pan ychwanegwch yr heriau gweithlu, gan gynnwys recriwtio a chadw staff, a'r gofyniad i uwchsgilio'r gweithlu presennol, nid yw'n anodd deall pam mae pethau'n teimlo'n rhy anodd ar hyn o bryd!
Mae'n bwysig pwysleisio nad problem i Gymru neu'r DU yn unig yw hon, mae'r un peth ym mhob gwlad ledled y byd. Nid yw'r rhan fwyaf o'r heriau hyn yn newydd, maent wedi bod gyda ni ers dros 30 mlynedd, ond mae un ffactor sy'n dod i'r amlwg bellach yn mynnu ein sylw os ydym am symud ein system iechyd a gofal i le gwell.
Dros y deng mlynedd diwethaf rydym wedi gweld newid sylweddol yn nisgwyliadau'r cyhoedd o ran y gwasanaethau a gynigir gan ein system iechyd a gofal cymdeithasol. Mae'r dyddiau pan oedd pobl yn fodlon ac yn ddiolchgar am unrhyw wasanaeth a ddarperir wedi mynd ers tro byd. Mae disgwyliadau pobl bellach yn llawer uwch ac maent yn ei chael hi'n anodd deall pam nad yw gwasanaethau'n cydnabod ac yn darparu ar gyfer eu hamgylchiadau personol.
Mae'r ffaith ein bod yn byw mewn byd sy'n gynyddol gysylltiedig lle mae technolegau digidol yn chwarae rhan amlwg yn ein bywydau beunyddiol yn creu cyfleoedd i wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol ymateb mewn ffyrdd newydd ac arloesol. Mae hyn wedi fy arwain i fathu'r ymadrodd "Mae angen atebion yr 21ain ganrif arnom i fynd i'r afael â'n problemau yn yr 21ain ganrif". Mae parhau i roi amser, ymdrech ac arian i ddulliau a oedd yn ein gwasanaethu ddegawd neu ddau yn ôl, ar y gorau, yn ymateb plastr gludiog i glwyf dwfn a chymhleth.
Er mwyn symud ymlaen yn adeiladol, mae angen i ni wneud rhai penderfyniadau beiddgar. Os byddwn yn parhau i reoli, er enghraifft, cyflyrau hirdymor yn y ffordd gonfensiynol a wnawn heddiw, bydd y system gofal iechyd yn rhedeg allan o gapasiti i reoli cleifion â chlefydau cardiofasgwlaidd neu resbiradol yn ystod y blynyddoedd nesaf wrth i nifer y cleifion newydd barhau i gynyddu a'r rhai sy'n byw gyda'u clefyd fyw'n hirach.
Felly, sut ydym ni'n ymdopi? Ni allwn ni gyflogi mwy o feddygon, nyrsys na therapyddion yn unig. Yr unig ateb fforddiadwy yw actifadu a grymuso ein dinasyddion i wneud dewisiadau iechyd a lles gwell fel nad ydyn nhw'n cynyddu eu risg o ddatblygu problem iechyd hirdymor ac ar yr un pryd yn creu amgylchedd lle gall pobl reoli a darparu mwy o'u gofal eu hunain yn weithredol. Mae hyn yn ymddangos yn hawdd i'w ddweud ond mae'n anodd iawn i'w gyflawni gan ei fod yn gofyn am symud i ffwrdd o'r model meddygol mamol neu dadol o ofal iechyd a oedd o fantais fawr i'r GIG yn ystod ei 50 mlynedd cyntaf o fodolaeth.
Fodd bynnag, mae gennym yr offer i wneud hyn yn digwydd trwy ddyfodiad arloesedd technoleg ddigidol.
Er mwyn datgloi'r manteision sylweddol y gall technolegau digidol eu cynnig i chi, mae'n rhaid i chi sicrhau yn gyntaf eich bod yn rhoi'r unigolyn wrth wraidd popeth a wnewch. Bydd dylunio sy'n canolbwyntio ar y defnyddiwr yn hanfodol os ydym yn gobeithio sicrhau'r manteision mwyaf posibl o unrhyw fuddsoddiadau ariannol yn y dyfodol mewn atebion digidol. Rhaid adeiladu gwasanaethau o amgylch defnyddwyr, nid anghenion sefydliadol, ac mae dyluniad gwasanaeth sy'n cael ei alluogi'n ddigidol yr un mor bwysig â'r dechnoleg ei hun.
Gwyddom fod y mwyaf o bethau a wyddom am glaf neu ddefnyddiwr gwasanaeth unigol, yr hawsaf yw hi i bersonoli'r gwasanaethau i ddiwallu eu hanghenion a thrwy hynny gynyddu'r tebygolrwydd y bydd yr ateb yn cael ei ddefnyddio. I wneud hyn, mae angen data arnom. Am ormod o flynyddoedd, yr unig ddata gofal iechyd yr oedd y GIG yn ymddiried ynddo oedd y data a gynhyrchwyd ganddo ei hun. Bellach, mae gennym y gallu i dynnu data o nifer o systemau'r sector cyhoeddus ac o ffynonellau eraill i ddeall profiad bywyd ein dinasyddion yn well. Mae hyn yn caniatáu inni adeiladu offer a chynhyrchion digidol y gellir eu rhoi yn nwylo ein poblogaeth i ganiatáu iddynt guradu eu data eu hunain a gwneud dewisiadau iechyd a lles mwy gwybodus. Gall ganiatáu iddynt gael mynediad at wasanaethau ar eu telerau eu hunain, adrodd eu stori unwaith yn unig, a chael mynediad at wasanaethau ar yr amser mwyaf priodol i ddiwallu eu hanghenion unigol. Nid yw'r dyfodol hwn yn ddychmygol o safbwynt technoleg; mae'r galluoedd hyn yn bodoli heddiw. Fodd bynnag, bydd angen newid diwylliannol i sicrhau'r manteision y gall y dull hwn eu dwyn.
Pe bai dinasyddion yn cael y cyfle i gadw eu data eu hunain a rhoi caniatâd iddo gael ei rannu gyda phwy bynnag y maent yn ei ddewis, gallai hynny drawsnewid sut rydym yn darparu iechyd a gofal. Os yw iechyd yn bwysig, yna gallai rhannu data sy'n canolbwyntio ar y dinesydd fod yn un o'r camau pwysicaf a gymerwn tuag at system fwy ymatebol, sy'n canolbwyntio ar atal.
Ynglŷn â'r Awdur, yr Athro George Crooks OBE
Mae George Crooks yn Gomisiynydd Bevan ac yn Brif Weithredwr Canolfan Arloesi Iechyd a Gofal Digidol yr Alban, gyda gyrfa nodedig yn cwmpasu ymarfer clinigol, arweinyddiaeth gofal brys cenedlaethol, a thrawsnewid digidol ar draws systemau iechyd a gofal.
